ΤΡΙΧΟΠΤΩΣΗ - ΑΛΩΠΕΚΙΑ

 

Διάχυτος αλωπεκία αναγενούς τύπου (anagen effluvium)
Η κατάσταση αυτή είναι η οξεία και διάχυτη απώλεια των τριχών του τριχωτού της κεφαλής, συνήθως συνεπεία φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στη χημειοθεραπεία του καρκίνου που είναι κυτταροτοξικά, αλλά και επίσης συνεπεία άλλων φαρμάκων όπως αντιπηκτικά, ανταγωνιστές των ορμονών του θυρεοειδούς, υπερβολικές δόσεις βιταμίνης A και άλλων ρετινοειδών, ακτινοβολίας X και αλάτων θαλίου.


Η απόπτωση των τριχών στην κατάσταση αυτή είναι οξεία και εντονότατη και οι ασθενείς συχνά αναγκάζονται να φορούν περούκα.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση έχει να κάνει με την διακοπή της αιτίας που προκάλεσε την έντονη απώλεια των τριχών.



Διάχυτος αλωπεκία τελογενούς τύπου (telogen effluvium)
Πρόκειται για μία οξεία και διάχυτη απώλεια των τριχών που εμφανίζεται τρείς με τέσσερις μήνες μετά από κάποιο επεισόδιο ιδιαίτερης καταπόνησης του οργανισμού. Συχνές αιτίες είναι μία μεγάλη χειρουργική επέμβαση, μία έντονη αιμορραγία, ο υψηλός πυρετός, η εξαντλητικού τύπου δίαιτα και διάφορα ψυχιατρικά νοσήματα.


Συμβαίνει στις γυναίκες πιο συχνά από τους άνδρες. Έτσι στη διάρκεια κάποιας ασθένειας, τρίχες που βρίσκονται στην αναγενή φάση περνούν πρόωρα στην καταγενή. Στη συνέχεια όταν οι τρίχες φθάσουν στην τελογενή φάση παρατηρείται ανάπτυξη νέων τριχών που διανύουν την αναγενή φάση, με αποτέλεσμα οι τρίχες που βρίσκονται στην τελογενή φάση να αποπίπτουν ραγδαία.


Παρόμοια κατάσταση παρατηρείται μετά από τοκετό και οφείλεται στο ότι οι τρίχες που κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης αναπτύσσονται θαυμάσια, επειδή οι τρίχες της αναγενούς φάσης δεν περνούν στην καταγενή φάση, αλλά εξακολουθούν να αναπτύσσονται μέχρι μετά τον τοκετό. Τότε όμως όλες οι τρίχες που θα περνούσαν κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης στην καταγενή φάση και δεν έχουν περάσει, τώρα περνούν μαζικά και τρείς μήνες αργότερα αποπίπτουν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Επίσης η ασθενής δεν συνδέει την απώλεια των τριχών της με την ασθένεια επειδή μεσολαβεί σημαντικό χρονικό διάστημα ανάμεσα στις δύο καταστάσεις. Η απώλεια των τριχών είναι συχνά εκτεταμένη και ο ασθενής σημειώνει ότι οι τρίχες αποπίπτουν σαν τούφες ειδικά μετά από χτένισμα ή ότι το μαξιλάρι είναι γεμάτο τρίχες το πρωί.


Παράλληλα, είναι δυνατόν να προσβληθούν και τα νύχια οπότε και παρατηρούνται οι οριζόντιες γραμμές του Beau.
Ο ασθενής καθησυχάζεται και ενημερώνεται ότι θα επανέλθει πλήρως σε φυσιολογική κατάσταση μετά από τρείς με τέσσερις μήνες.

 

Ανδρογεννητικού τύπου αλωπεκία (male pattern alopecia)
Πρόκειται για κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ποικίλου βαθμού απώλεια τριχών από το πρόσθιο τμήμα της κεφαλής με εξαίρεση των περιοχών της βρεγματικής και ινιακής χώρας. Είναι πολύ συχνή στους άνδρες αλλά μπορεί να εμφανιστεί και στις γυναίκες σε μικρότερο βαθμό λόγω της προστατευτικής επίδρασης των οιστρογόνων σε αυτές.


Η προδιάθεση να αναπτυχθεί αλωπεκία ανδρογεννητικού τύπου κληρονομείται κατά τον επικρατούντα αυτοσωματικό τύπο, ενώ συνήθως υπάρχει οικογενειακό ιστορικό διάχυτης αλωπεκίας. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι άνδρες που υπεστησαν ευνουχισμό πριν την εφηβεία ποτέ δεν θα παρουσιάσουν πρόβλημα φαλάκρας ακόμα και στις περιπτώσεις με ισχυρό τέτοιο οικογενειακό ιστορικό.


Αν και η υποχώρηση των τριχών της μετωποκροταφικής περιοχής του τριχωτού της κεφαλής στην διάρκεια της εφηβείας θεωρείται αναμενόμενη, πολλές φορές αυτή μπορεί να ακολουθηθεί από λέπτυνση των τριχών της μετωπιαίας χώρας, όπως και από την εμφάνιση στρογγυλής πλάκας αλωπεκίας στην κορυφή της κεφαλής και ποικίλου βαθμού απώλεια των τριχών στη συνέχεια, με τελικό αποτέλεσμα την πιθανή κατάσταση καθολικής αλωπεκίας όπου οι τρίχες διατηρούνται μόνο στα πλάγια και στο οπίσθιο τμήμα του τριχωτού της κεφαλής.


Στις γυναίκες η κλινική εικόνα είναι σαφώς λιγότερο εμφανής και η εξέλιξη πολύ βραδύτερη. Ενώ το 80% των ανδρών θα παρουσιάσουν τουλάχιστον τύπου I αλωπεκία. αντιθέτως μόνο το 25% των γυναικών θα παρουσιάσει αλωπεκία τύπου I στην ηλικία των 40 ετών, αλλά μετά την εμμηνόπαυση η απώλεια των τριχών και στις γυναίκες μπορεί να είναι πολύ εντυπωσιακή και μάλιστα να συνοδεύεται από κάποια ανάπτυξη τριχών στο πρόσωπο.


Η θεραπευτική αντιμετώπιση της αλωπεκίας ανδρογεννητικού τύπου εμπεριέχει τον έλεγχο της γενικής αίματος για τον αποκλεισμό αναιμίας, αλλά και τον έλεγχο των αποθηκών σιδήρου (φερριτίνης), όπως και τον έλεγχο των θυροειδικών ορμονών. Εφόσον όλες αυτές οι εξετάσεις κριθούν ικανοποιητικές, τότε τοπικά αγγειοδιασταλτικά διαλύματα όπως η μινοξιδίλη σε διάλυμα 2% ή 5%, μπορεί να έχει θεαματικά αποτελέσματα. Επίσης στους άνδρες συχνά βοηθά η χορήγηση φιναστερίδης που μπλοκάρει την δράση της τεστοστερόνης στους τριχικούς θυλάκους, ενώ στις γυναίκες αντίστοιχα η χορήγηση οξεικής κυπροτερονης, που αντίστοιχα ελαττώνει την επιρροή της τεστοστερόνης στους τριχικούς θυλάκους μπορεί να έχει καλά αποτελέσματα. Περαιτέρω άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν την μεταμόσχευση τριχών και την χρήση περούκας.



Γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata)
Πρόκειται για απώλεια των τριχών χωρίς την διαπίστωση κάποιας βλάβης στο υποκείμενο δέρμα που κυμαίνεται σε βαρύτητα από την απλή ύπαρξη εντοπισμένων πλακών μέχρι την καθολική προσβολή του τριχώματος του σώματος. Θεωρείται πιθανά ως αυτοάνοση νόσος.


Η γυροειδής αλωπεκία είναι συχνή και προσβάλλει το ίδιο και τα δύο φύλα. Πολλοί ασθενείς έχουν προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό εμφάνισης και άλλων αυτοάνοσων παθήσεων, όπως σακχαρώδη διαβήτη και θυροειδίτιδας Hashimoto. Επίσης συχνά η γυροειδής αλωπεκία τείνει να συνυπάρχει με λεύκη στο 4% των περιπτώσεων, ενώ μπορεί να υπάρχει θετικό οικογενειακό ιστορικό αλωπεκίας στο 10% των περιπτώσεων λεύκης.


Αν και θεωρείται αυτοάνοση νόσος δεν παρατηρείται μόνιμη καταστροφή του οργάνου στόχου και έτσι οι τρίχες συνήθως επανεμφανίζονται. Επίσης η γυροειδής αλωπεκία τείνει να συνυπάρχει με ατοπικό έκζεμα που υποσημαίνει κακή πρόγνωση. Μερικοί ασθενείς αναπτύσσουν γυροειδή αλωπεκία μετά από ένα σημαντικό ψυχικό τραύμα ή άλλο στρεσσογόνο γεγονός. Η γυροειδής αλωπεκία είναι σαφώς συχνότερη πρίν από την ηλικία των 40 ετών, μπορεί όμως να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία.


Συνήθως εμφανίζεται μία μεμονωμένη πλάκα αλωπεκίας αλλά μπορεί να διαπιστωθούν και πολλές πλάκες. Μερικές φορές χάνονται όλες οι τρίχες του τριχωτού της κεφαλής (ολική γυροειδής αλωπεκία) ή μπορεί να χαθούν και όλες οι τρίχες του σώματος (καθολική γυροειδής αλωπεκία). Η περιοχή των φρυδιών, των βλεφάρων, καθώς και του γενείου μπορούν να προσβληθούν σε συνδυασμό με την απόπτωση των τριχών του τριχωτού της κεφαλής αλλά και ανεξάρτητα. Παράλληλα μπορεί να προσβληθεί οποιαδήποτε άλλη τριχωτή περιοχή του σώματος, οπότε τότε παρατηρείται μία στρογγύλου σχήματος πλάκα άτριχου δέρματος, χωρίς όμως άλλες αλλοιώσεις του δέρματος.

 

 

Η πλειονότητα των ασθενών ιάται χωρίς θεραπευτική αγωγή σε διάστημα εννέα μηνών και ειδικά οι ασθενείς που εμφανίζουν μία ή δύο πλάκες χωρίς να είχαν κάποια προηγούμενη προσβολή. Στην περίπτωση που η γυροειδής αλωπεκία εκδηλωθεί στην παιδική ηλικία αποτελεί την σημαντικότερη επιφύλαξη στο θέμα της πρόγνωσης. Στην περίπτωση αυτή οι βλάβες μπορεί να υποχωρήσουν, αλλά είναι συνηθέστερο να εμφανίζονται υποτροπιάζουσες προσβολές της νόσου, με τελικό αποτέλεσμα την ολική ή την καθολική γυροειδή αλωπεκία. Επίσης η εμφάνιση βλαβών στην ινιακή περιοχή του τριχωτού της κεφαλής (οφίαση) συνδυάζεται πάντα με κακή πρόγνωση.


Ένα σημαντικό κλινικό κριτήριο σχετικά με το κατά πόσον η νόσος είναι ενεργή ή όχι είναι η παρουσία ή απουσία τριχών «σαν θαυμαστικό», καθώς και ο τύπος της επανέκθυσης. Οι τρίχες «σαν θαυμαστικό» έχουν έναν φυσιολογικό κορμό, αλλά το τμήμα της τρίχας προς το δέρμα του κεφαλιού διαπιστώνεται λεπτό και αποχρωματισμένο. Έτσι η παρουσία τριχών «σαν θαυμαστικό» είναι ενδεικτική συνεχιζόμενης δραστηριότητας της νόσου και πιθανότατης επιδείνωσης της απώλειάς τους. Κατά την διάρκεια της ανάνηψης από την γυροειδή αλωπεκία συνήθως εμφανίζονται λεπτές λευκές τρίχες που βαθμιαία γίνονται αποκτώντας το φυσιολογικό τους χρώμα.


Είναι δυνατόν να προσβληθούν και τα νύχια εμφανίζοντας εντυπώματα που είναι μεγαλύτερα από εκείνα της ψωρίασης. Συχνά τα εντυπώματα των νυχιών διατάσσονται σε επιμήκεις σειρές.


Η θεραπευτική αντιμετώπιση της γυροειδούς αλωπεκίας περιλαμβάνει την διαβεβαίωση του ασθενούς ότι το πρόβλημα θα υποχωρήσει εάν πρόκειται για περιορισμένη μία ή δύο πλάκες. Εναλλακτικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ισχυρά τοπικά στεροειδή ή ακόμα και η ενδοφλεβική έγχυση στεροειδών, επίσης τοπικό tacrolimus, τοπικές και ερεθιστικές και ευαισθητοποιές ουσίες, όπως η τοπική διθρανόλη που επίσης χρησιμοποιείται στην ψωρίαση, τοπική εφαρμογή αγγειοδιασταλτικών διαλυμάτων όπως 2% έως 5% μινοξιδίλη, φωτοθεραπεία αλλά και κάποτε συστηματική θεραπεία περιλαμβανομένων συστηματικών κορτικοστεροειδών και κυκλοσπορίνης.



Ουλωτική αλωπεκία (scarring alopecia)
Πρόκειται για την μόνιμη απώλεια του τριχωτού της κεφαλής εξαιτίας κάποιου νοσήματος, που έχει σαν αποτέλεσμα την καταστροφή του τριχικού θυλάκου. Δηλαδή κάθε πάθηση που θα προκαλέσει καταστροφή και ουλoποίηση του τριχικού θυλάκου μπορεί να έχει σαν μόνιμο αποτέλεσμα την αλωπεκία.
Οι πιο συχνές αιτίες που προκαλούν ουλωτική αλωπεκία είναι το ουλωτικό πεμφιγοειδές, ο δισκοειδής ερυθηματώδης λύκος, ο ομαλός λειχήνας, ο άχωρας και η θεραπευτική χορήγηση ακτινοβολίας X κατά το παρελθόν κατά τις δερματομυκητιάσεις τριχωτού της κεφαλής.


Στην ουλωτική αλωπεκία παρατηρείται απώλεια τριχών και προσκόλληση του δέρματος στον υποκείμενο υποδόριο ιστό, σε βαθμό που να μην είναι δυνατή η ανέγερσή του σε πτυχή. Το δέρμα εμφανίζεται λείο, είναι ατροφικό και στίλβει, ενώ σε ορισμένα σημεία του μπορεί να παραμένουν και μερικές νησίδες με τρίχες.


Πάντως η συχνότερη αιτία της ουλωτικής αλωπεκίας στο δυτικό κόσμο είναι ο δισκοειδής ερυθηματώδης λύκος. Η βιοψία του δέρματος είναι αναγκαία στην εξακρίβωση της αιτίας της εμφάνισης της ουλής ενώ για τον αποκλεισμό του άχωρα, εκεί απαιτείται μυκητολογική εξέταση. Πάντως εφόσον εγκατασταθεί η ουλωτική αλωπεκία θεραπευτικά δεν μπορεί να γίνει κάποια περαιτέρω επέμβαση, ενώ αντιθέτως εάν η διάγνωση έχει γίνει νωρίς στο φλεγμονώδες στάδιο μίας κατάστασης, όπως ο δισκοειδής λύκος ή ο ομαλός λειχήνας, τότε η ανάπτυξη της ουλής μπορεί να προληφθεί εφόσον αντιμετωπισθεί εγκαίρως η φλεγμονώδης δερματοπάθεια με κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.



Θυλακίτιδα (folliculitis)
Η θυλακίτιδα είναι φλεγμονή που προσβάλει τους θυλάκους των τριχών και μπορεί να προκαλείται είτε από βακτηρίδια (σηπτική), ή να είναι άσηπτη και να οφείλεται σε είσφρυση τριχών και πάλι στο δέρμα, μία σχετικά συχνή νοσολογική οντότητα σε άνδρες με έντονη ανάπτυξη των τριχών του γενείου και ειδικότερα της περιοχής κάτω από το λαιμό. Συχνά τα άτομα που παρουσιάζουν δασυτριχισμό έχουν την τάση να εμφανίζουν άσηπτες θυλακικές φλύκταινες στα άκρα και ειδικότερα στους μηρούς.


Τα στενά jeans αποτελούν έναν από τους συχνούς και επιβαρυντικούς και αιτιολογικούς παράγοντες για την πρόκληση της κατάστασης. Η κατάσταση αυτή μπορεί να επιδεινωθεί στην περίπτωση που τα ενδύματα του ασθενούς έρχονται σε επαφή με πετρέλαιο. Το χαρακτηριστικό σημείο της άσηπτης θυλακίτιδας είναι λευκές ή κίτρινες φλύκταινες με μία τρίχα στο κέντρο τους, ενώ πάντα υπάρχει φλεγμονή γύρω από τις βλάβες. Επίσης είναι δυνατόν να σχηματιστούν χηλοειδή που αποτελούν το επακόλουθο της είσφρυσης τριχών και της συνακολουθουσας φλεγμονής.


Από απόψεως θεραπευτικής αντιμετώπισης συστήνεται στον ασθενή η ανάπτυξη γενείου (αποφευγοντας το καθημερινο ξυρισμα), έτσι ώστε οι τρίχες να είναι μακριές και χαλαρές ώστε να μην μπορούν να διεισδύσουν και πάλι στο δέρμα. Επίσης η χορήγηση χαμηλών δόσεων αντιβιοτικών που δίνονται με παρόμοιο τρόπο όπως την θεραπεία της ακμής, βοηθά πολλούς. Τοπικά αντιβιοτικά και τοπικά ρετινοειδή επίσης μπορούν να βοηθήσουν.

 

Ακανθωτή τριχόσταση
Πρόκειται για συχνή κατάσταση που εμφανίζεται σε νεαρούς ενήλικες στους οποίους πολλαπλές τρίχες εκφύονται από έναν θύλακο.
Εντοπίζεται κυριως στους ωμους, στους βραχιονες, στο προσθιο τμημα του θωρακα και της κοιλιας. Επίσης συναντάται σε ηλικιωμένους, ενώ μερικοί θεωρούν ότι πρόκειται για φυσιολογική ανωμαλία που σχετίζεται με την ηλικία, στα πλαίσια της οποίας κατακρατούνται τελογενείς τρίχες στους τριχοσμηγματογόνους θυλάκους. Στους ηλικιωμένους μπορεί να εντοπίζεται και στην περιοχή της μύτης και στο πρόσωπο.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει την εφαρμογή ρετινοϊκού οξέος και την εφαρμογή αποτριχωτικών κηρών.



Τριχόπτωση - αντιμετώπιση
Έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορες συστηματικές αγωγές και θεραπείες:

  • Φάρμακα όπως η μινοξιδίλη και η φιναστερίδη, φάρμακα που συνιστώνται και χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της τριχόπτωσης υπό μορφή ανδρογενετικής αλωπεκίας. Η μινοξιδίλη είναι φάρμακο για την αντιμετώπιση της υπέρτασης και η φιναστερίδη για την αντιμετώπιση της υπερπλασίας του προστάτη. Η μινοξιδίλη χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση τόσο της τριχόπτωσης όσο και της αραίωσης των μαλλιών. Η φιναστερίδη μπλοκάρει την παραγωγή των ανδρικών σεξουαλικών ορμονών οι οποίες είναι μία από τις αιτίες της ανδρογενετικής αλωπεκίας.
  • Θεραπεία με αντι-ανδρογόνα επιβραδύνει την εξέλιξη της ανδρογενετικής αλωπεκίας.
  • Ιατρικός έλεγχος για τυχόν φαρμακευτικές αγωγές, δερματοπάθειες, διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος, άγχος, λοιμώξεις ή μικρόβια που μπορεί να έχουν προκαλέσει την τριχόπτωση.
  • Μεταμόσχευση μαλλιών, η οποία είναι μία χειρουργική επέμβαση κατά την οποία αποσπώνται τρίχες από συνήθως το πίσω μέρος του κεφαλιού και εμφυτεύονται σε φαλακρά ή αραιά σημεία του.

 

Τρόποι πρόληψης της τριχοπτωσης

  • Σωστή και ισορροπημένη διατροφή.
  • Λήψη διαφόρων βιταμινών όπως η βιοτίνη, η βιταμίνες C & E ο χαλκός, ο ψευδάργυρος και ο σίδηρος που βοηθούν στην υγεία της τρίχας.
  • Προσεκτική χρήση διαφόρων προϊόντων περιποίησης μαλλιών που τα εξασθενούν και προκαλούν την πτώση τους καθώς και το προσεκτικό λούσιμο και βούρτσισμα χειρισμοί που αν γίνουν έντονοι και λαθεμένοι επίσης ταλαιπωρούν τα μαλλιά με αποτέλεσμα πάλι την σταδιακή τους πτώση.
  • Αρκετός και σωστός ύπνος που έχει ως αποτέλεσμα την σωστή συντήρηση και θρέψη και ενδυνάμωση των μαλλιών μας από τον ίδιο τον οργανισμό.
  • Αποφυγή σε έκθεση των μαλλιών σε έντονες καιρικές συνθήκες όπως οι έκθεση τους σε έντονο ήλιο καθώς οι υπεριώδεις ακτίνες βλάπτουν την τρίχα, ή σε περιοχές με έντονη ατμοσφαιρική ρύπανση παράγοντες που εμποδίζουν την υγιή ανάπτυξη τους προκαλώντας τους επίσης σημαντική φθορά.

 

Νεοτερες ιδεες για αντιμετωπιση της τριχόπτωσης
Οι παρακάτω επιτυγχάνουν, σύμφωνα με όσα υποστηρίζουν αυτοί που τις κατέχουν, βελτιώσεις στο πρόβλημα της τριχόπτωσης:
 

  • Ένα μίγμα από λυκίσκο, δεντρολίβανο, απόσταγμα από swertia japonica και silanodiol salicilate, κατά τον κάτοχο της πατέντας, έδειξε να βοηθά στην καταπολέμηση της τριχόπτωσης.
  • Alpharegul. Κατά τον κάτοχο της πατέντας, οι κάψουλες alpharegul έχουν παρόμοια δράση με αυτή της φιναστερίδης, ρυθμίζοντας την ορμόνη 5-alpha αναγωγάση (reductase). Η ευρεσιτεχνία ανήκει στον καθηγητή-φαρμακοποιό Marc Schwaller.
  • Πατέντα βασισμένη στην φιναστερίδη λαμαβανομενη συστηματικα.
  • Πατέντα βασισμένη στην μινοξιδιλη 2-5%
  • Ελαιώδες μείγμα με βάση την παραφίνη, γούνα ενυδρίδος ή βιζόν και καθαρή αλκοόλη. Εφαρμόζεται στην πάσχουσα περιοχή του κεφαλιού και, κατά τον κάτοχο της πατέντας, βοηθάει τα μαλλιά και το κεφάλι να ανακτήσουν τη φυσική τους υγεία και ισορροπία καταπολεμώντας δερματικά προβλήματα όπως ξηροδερμία, λιπαρότητα, κνησμό, πιτυρίδα, ερυθρότητα και δυναμώνοντας τα ώστε να μην πέφτουν. Η πατέντα ανήκει στον έλληνα εφευρέτη Γεώργιο Μέξη, ο οποίος έπασχε και ο ίδιος από συνδυασμό ανδρογενετικής και γυροειδούς αλωπεκίας.
  • Λοσιόν της οποίας τα συστατικά είναι φυτικά, λυκίσκος, δεντρολίβανο swertia japonica και siladiol salicitate σε αλκοολούχο ή υδροαλκοολούχο μέσο με βιταμίνες, χρώμα και άρωμα. Η εταιρία που κατέθεσε την πατέντα υποστηρίζει πως το μίγμα καταπολεμά την τριχόπτωση, βοηθάει στην ανάπτυξη τριχών και επιτυγχάνει μείωση του σμήγματος, πιτυρίδας.
  • Μίγμα από πολυαμίνη, σπερμιδίνη, μεθιονίνη, βιταμίνη C, πολυφαινόλες, βιταμίνη Ε, παντοθενικό ασβέστιο, ψευδάργυρο, βιταμίνη Β6, χαλκό, φολικό οξύ και βιοτίνη.